Vernieuwingsplannen

Kamp Amersfoort gaat veranderen. Omdat de wereld om ons heen verandert én omdat we het belang van onze boodschap dagelijks bevestigd zien. Ondanks het feit dat de Tweede Wereldoorlog en de verschrikkingen die in Kamp Amersfoort hebben plaatsgevonden, iedere dag een stukje verder achter ons liggen, wint de boodschap die Kamp Amersfoort uitdraagt steeds meer aan relevantie.

Het erfgoed waar Kamp Amersfoort voor staat, toont aan dat democratie en mensenrechten, vrede en veiligheid, sociale cohesie en ‘samen’ leven, geen vanzelfsprekendheid zijn. Ook vandaag niet. Het koesteren van Kamp Amersfoort als lieu demémoire – de plek waar het gebeurd is – en het steeds weer op aansprekende wijze uitdragen van de verhalen van deze plek met aandacht voor de context van WOII en de bezetting van Nederland, vraagt om aansluiting bij de veranderende wereld om ons heen.

Bestuur, directie, staf en vrijwilligers van Kamp Amersfoort hebben de afgelopen jaren samen met externe partijen, nagedacht over de wijze waarop de plek en de boodschap duurzaam, voor nu en de toekomst, betekenis kunnen houden. Het antwoord ligt enerzijds besloten in het morele en mentale belang van de boodschap. Anderzijds gaat het om vorm. Een vorm die de boodschap aansprekend overbrengt.

Het vfonds is voor Kamp Amersfoort een belangrijke samenwerkingspartner. Dit fonds is vanaf de eerste schetsen betrokken bij de plannen. Ook heeft het vfonds het vooronderzoek gefinancierd. Deze bijdrage en een aanvulling daarop vanuit een extra trekking van de Postcodeloterij, resulteerden in een solide financiële basis onder de plannen waarna meerdere financiers zijn gevolgd. De samenwerking met het vfonds gaat echter verder dan financiële middelen alleen. Het vfonds plaatst Kamp Amersfoort binnen het geheel aan WOII-herinneringen in Nederland, waarbij het belang van een museum waardige en educatief aansprekende plek in het midden van het land, voorop staat.

Daarnaast hebben ook de Gemeente Leusden, de Gemeente Amersfoort en de Provincie Utrecht de plannen zowel inhoudelijk als financieel ondersteund. Aanvragen bij het Dioraphte fonds, het kfHein fonds, het Prins Bernard Cultuurfonds, het Elise Mathilde Fonds en het VSB-fonds zijn inmiddels gehonoreerd. Van andere fondsen wachten wij de reacties nog af.

U kunt ook bijdragen aan deze waardevolle plannen. Bij een donatie van 250 euro ontvangt u bovendien een bronzen boomblad, gemaakt door Armando, cadeau. Zie hiervoor Beschermers op deze website.

Vfonds

Wat gaat er veranderen?

Grotere binnenplaats

De binnenplaats achter Kamp Amersfoort wordt een stuk groter. Zo ontstaat een flink plein dat omheind wordt door een afrastering. Deze afrastering blijft doorzichtig; ook de gevangenen konden destijds door het prikkeldraad en de bomen heen naar buiten blijven kijken. Maar de aandacht wordt naar het plein gericht en niet meteen naar de achterliggende gebouwen. Het plein blijft grotendeels leeg en zal een gevoel van beklemming opleveren.

De oorspronkelijke poort waar de gevangenen door naar binnen kwamen, gaat bij de binnenplaats behoren en wordt in de oorspronkelijke staat hersteld. Van de oorspronkelijke poort naar het gevangenendeel is niets meer over. De contouren van die poort worden in de omheining, precies op de plek waar die destijds heeft gezeten, zichtbaar gemaakt.

Al dwalende over de binnenplaats, bekijken bezoekers de voetafdrukken en de namen van gevangenen op de muur. Daarnaast is er een aantal elementen op de binnenplaats die uit de kampperiode stammen. Buiten de toegangspoort is de muur met het fresco van Kamp Amersfoort het belangrijkst. Deze muur wordt opgenomen in een nieuw onderkomen. Daarnaast dateren ook de bomen nog uit de oorlog. De klokkenstoel en de wachttoren zijn authentiek, maar vaker gerestaureerd en vertellen mede het historische verhaal van de plek. Tot slot voegen we in de omheining 2 verwijzingen toe aan verdwenen plekken die vlak buiten de binnen plaats liggen. De beruchte rozentuin en de poort naar het gevangenenkamp. Al deze verhalen kunnen bezoekers via hun audioguide beluisteren.

Ondergronds museumgebouw

Naast de muur met fresco’s bevinden zich straks een trap en lift naar een ondergronds museumgebouw van 90 meter lang en 9,5 meter breed.

Het museum draait om de herinnering aan wat hier in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd. We vertellen het verhaal van Kamp Amersfoort aan de hand van persoonlijke geschiedenissen. Dit maakt het de geschiedenis behapbaar en brengt het dichtbij (identificatie).

Via verhalen, foto’s, video’s en een beperkt aantal persoonlijke objecten krijgen bezoekers een goed beeld van het leven in het kamp. Na een grondige verkenning van het herinneringscentrum weten ze hoe het leven in het kamp verliep, wat voor mensen er zaten en wat voor afschuwelijke dingen er zijn gebeurd. Maar bovenal krijgen ze een gevoel bij Kamp Amersfoort.

De verhalen die we vertellen staan samen voor ‘een groter verhaal’. Dit zijn nadrukkelijk niet alleen gevangenen. Ook de daders van toen vertellen hun verhaal. Denk aan Mom Wellenstein, Monne de Miranda, Loes van Overeem, Joseph Kotalla, Karl Berg, de kamparts van Nieuwenhuizen, etc. Het doel is niet volledige levenslopen te reconstrueren: alleen die delen worden verteld die exemplarisch zijn. Waar mogelijk zijn de verhalen gebaseerd op eerste persoonsgetuigenissen.

Midden in de ruimte staat een flinke maquette. Deze geeft in eerste instantie een beeld bij de persoonlijke verhalen in de ruimte. ‘Hoe zag het eruit?’, ‘Hoe groot was het kamp?’ ‘Waar lag de bunker van waaruit Gerrit Kleinveld is gevlucht?’ ‘Hoeveel wachttorens waren er?’ Tegelijkertijd geeft de maquette inzicht in hoe de huidige locatie van het bezoekerscentrum zich verhoudt tot het voormalig kamp. ‘Waar bevond de Rozentuin zich?’ ‘Waar bevinden we ons nu?’ “Tot waar liep het kampterrein?’

Een belangrijke trekker voor herhaalbezoek zijn de tijdelijke tentoonstellingen waar steeds een ander thema wordt belicht. Deze bevinden zich in de ruimte na de vaste presentatie.

Na het herinneringsgedeelte hebben bezoekers een keuze. Ze kunnen direct doorlopen naar het ondergrondse deel van het ‘menselijk appèl of doorgaan naar ‘reflecteren’.

Verdieping

‘Reflecteren’ is een persoonlijke en activerende manier om de thema’s van Kamp Amersfoort te ervaren. Dit onderdeel onderscheidt Kamp Amersfoort nadrukkelijk van andere Tweede Wereldoorlog bezoekerscentra. We nodigen bezoekers uit niet alleen naar (de mensen in) het verleden te kijken, maar om ook een kritische blik op zichzelf te werpen. Om zich af te vragen welke keuzes ze zelf zouden hebben gemaakt in 1940-1945. En om na te denken welke keuzes ze iedere dag maken. Het verschil tussen iemand helpen en ergens van wegkijken kan heel klein zijn. Een toevalligheid of een omstandigheid kan grote invloed hebben. De lijn tussen wel of geen dader zijn kan heel dun zijn. Zo wordt de oorlog van een verschrikkelijke tijd uit een zwartwit verleden dat ver van de (jonge) bezoekers afstaat, een menselijke en veelkleurige gebeurtenis waarin ze zich gemakkelijker kunnen inleven.

Bezinnen

Bezoekers komen binnen in een ruimte voor reflectie en kijken terug op wat ze zojuist hebben ervaren.

Ze hebben meer begrip voor de krachten die op mensen in werken en die hun keuzes beïnvloeden. Zelf zouden ze in Kamp Amersfoort wellicht iemand zijn geweest die het voor een medegevangene zou hebben opgenomen. Maar ze begrijpen ook dat mensen die in normale tijden sociaal en eerlijk zijn, onder druk in staat kunnen blijken hun medegevangene te verraden. Macht, angst, beïnvloeding – het zijn geen abstracte begrippen meer, maar krachten die ze aan den lijve hebben ondervonden (zie het bidboek (link achteraan) voor een uitgebreidere uitleg over de verdieping).

Vanuit de bezinningsruimte verlaten bezoekers de ruimte via een stijgende uitgang: een weg naar het licht. Deze stijgende uitgang komt uit op de binnenplaats, precies in het verlengde van de zichtlijn die deze plek verbindt met de Stenen Man aan het einde van de schietbaan. Bezoekers kunnen hier kiezen of ze nogmaals de binnenplaats bekijken (ditmaal met meer kennis over wat zich hier heeft afgespeeld), een kop koffie gaan drinken in het café of direct langs de uitkijktoren in de richting van de schietbaan gaan.

Het terrein

Het terrein met schietbaan tegenover het bezoekerscentrum krijgt originele zichtlijnen terug. De schietbaan zelf blijft onaangetast, maar met simpele ingrepen (doorlopende paden er omheen) wordt het gebied overzichtelijker. Destijds wilde de bezetter goed zicht blijven houden op dit gebied om ontvluchte gevangenen snel te kunnen signaleren. Dit terrein hoorde bij het kamp en na de oorlog zijn hier aantallen geëxecuteerde gevangenen opgegraven. De plekken waar dat gebeurde worden duidelijker gemarkeerd. Ook op andere plekken waar mensen zijn opgegraven, komen betere markeringen. Daarnaast wordt dit terrein door middel van enkele aanpassingen visueel beter aan het bezoekerscentrum gekoppeld.

De parkeergelegenheid die nu voorbij het bezoekerscentrum is gesitueerd, wordt verplaatst naar een plek die vóór het bezoekerscentrum ligt, aan de overkant van de weg tussen de bomen.

Na de realisatie van ruimtelijke toevoegingen en ingrepen zoals in dit hoofdstuk beschreven ontstaat een toekomstbestendig, historisch correcte en kwalitatief hoogstaand herinneringscentrum dat recht doet aan de beladen geschiedenis van Kamp Amersfoort en bijdraagt aan bewustwording in het heden en de toekomst.

Het huidige gebouw blijft in deze fasen onaangetast. De huidige bezoekersruimte wordt gebruikt als plek voor een kop koffie en verkoop van boeken. In een latere fase (niet in dit plan opgenomen) wordt een uitbreiding van dit gebouw beoogd met een ontvangstruimte waar men de toegangstickets koopt. Tot die tijd komt er een tijdelijke voorziening voor de ticketsale bij de ingang van de poort.

Laatste nieuws en blog