Sigarettendoosje van Sovjet-krijgsgevangene A.Z. Tjagiev

Eind april 2020 zijn bij werkzaamheden bij de Politieacademie, locatie Leusden, twee bij elkaar horende stukken metaal gevonden. Het betreft een handgemaakt sigarettendoosje van aluminium van 90 x 75 x 10 millimeter, vrijwel zeker vervaardigd uit een Duits eetblik. Op de binnenkant is met slagletters J R en het getal 167 20 41 aangebracht.

Op beide delen zijn graveringen aangebracht met behulp van een puntig voorwerp. In de voorkant van het deksel is een dubbele omlijsting met daarin een zigzag motief te zien en daarin het portret van een vrouw met loshangend haar en het bovenstuk van haar jurk.

Aan de onderkant van het doosje staan diverse tekens gegraveerd: letters in Cyrillisch schrift en cijfers, deels moeilijk of niet leesbaar door beschadiging. Er staat een datum van 19XX en 2X / 6, vrijwel zeker een geboortedatum. De naam is TяГиЕB, gevolgd door initialen A. 3: A.Z. Tjagiev.

Nu de generatie ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog ons bijna ontvallen is, wordt het belangrijker het verhaal van de oorlog te vertellen aan de hand van historische plekken en objecten. Dit sigarettendoosje (“adembenemende vondst” en “unicum”) is temeer heel bijzonder omdat er geen persoonlijk object bekend was van de onbekende 100 Centraal-Aziatische Sovjet-krijgsgevangenen in Kamp Amersfoort, die daar op 27 september 1941 aankwamen. Het sigarettendoosje is gevonden bij voormalig barak 3. Na maanden van zware ontberingen werden de laatste 77 Sovjet-krijgsgevangenen geëxecuteerd op 9 april 1942: de één na grootste massa-executie in Nederland. Zij zijn na de oorlog opgegraven en herbegraven op het Sovjet Ereveld in Leusden. In totaal zijn in de oorlog 3,3 miljoen Sovjet-soldaten vermist.

Dit topstuk krijgt een plek in het nieuwe ondergrondse museum van Kamp Amersfoort, met 1100 m2 tentoonstellingsruimte, dat naar verwachting eind van dit jaar haar deuren opent. In Kamp Amersfoort zaten 45.000 mensen gevangen tijdens de Tweede Wereldoorlog.