Woensdag 11 oktober 2017

Op woensdag 11 oktober 2017, 73 jaar na dato, loopt Kamp Amersfoort deze route opnieuw. Ter nagedachtenis aan hen die deze route toen liepen. Om te herdenken, te herinneren en om niet te vergeten. En om stil te staan bij het feit dat wij na de tocht allemaal weer naar huis kunnen.

In het kamp delen we (brandende) kaarsjes uit, die u mee kunt nemen bij de wandeling. Zorg wel voor een extra aansteker of lucifers!

De wandeling start exact om 18.00 uur en duurt circa 90 minuten.

Bekijk hier de plattegrond

De route

Er werden indertijd meerdere routes gelopen, en welke route werd gelopen op 11 oktober 1944 is niet meer precies te achterhalen. Daarnaast is ook de verkeerssituatie niet meer zoals toen: Er lag destijds nog geen snelweg tussen het kamp en de Leusderweg. En de situatie rondom station Amersfoort is drastisch veranderd. De precieze route van de tocht toen, staat dan ook niet vast, maar aan de hand van kaarten, verslagen, foto’s, oproepen en getuigenissen hebben we geprobeerd deze zo goed mogelijk vast te stellen. Dat brengt ons op de volgende route:

Loes van Overeemlaan, voorheen Appelweg

Bij de kruising met de Laan 1914 gaan we rechtsaf. De na de oorlogsjaren aangelegde weg N221  die naar de Stichtse Rotonde leidt maakt het nu onmogelijk rechtdoor de Kapelweg te bereiken. Toen was dat wel mogelijk. Nu maken we een omtrekkende beweging om later aan de andere kant van de N221 weer op het punt aan te komen dat hemelsbreed ca. 70 meter verder ligt. Rechts zijn kantoorgebouwen. Indertijd was dit een bosgebied dat hoorde bij het kamp Amsvorde, het “buurkamp” van het PDA. Het Wachbataillon Nordwest was hier gelegerd.

Het Huis te Kalkwegh

Het Huis te Kalkwegh stond er toen ook. Het was gevorderd ten behoeve van de bezetter. In de laatste oorlogsweken heeft zich hier een dramatische gebeurtenis afgespeeld: Een SD-commando uit de omgeving van Arnhem (daar verdreven door de geallieerden) was hier op 19 april 1945 neergestreken. Verzetslieden werden ondervraagd en mishandeld. 6 gearresteerden werden doodgeschoten. Over de leider van het Commando, Heinemann, werd na de oorlog de doodstraf uitgesproken en voltrokken.

Kruising Laan 1914 – Doornseweg (N227)

Het kruispunt met verschillende verkeerslichten. Schuin aan de overkant is een  café-restaurant. Daarachter is het torentje van de ooit afgebroken kerk van Oud-Leusden.

De weg vanuit Amersfoort naar Maarn en Doorn liep daar achter langs. Het torentje was in de kampjaren zichtbaar vanaf de appelplaats van het PDA, en betekende voor veel gevangenen een verbindingssymbool met de buitenwereld.

De ladder

Het monument ‘De Ladder’, is ontworpen door kunstenaar Armando. Als kind speelde hij vaak in de buurt van het kamp. In veel van zijn werk is zijn betrokkenheid met het kamp terug te vinden. Citaat:  De gevangenen hadden geen wapens, maar ze hadden een veel hogere ladder tot hun beschikking dan de vijand. Het was de ladder van de gedachten, want de gedachten zijn vrij.

Hoek Balistraat/ Kapelweg Markeringspunt 1

In 1944 was de A28 er nog niet. Vanuit het kamp liepen de gevangen over laan 1914 rechtstreeks de Kapelweg op. Hier te zien als een witte streep die links achteraan begint en naar het midden van de foto vooraan loopt.

Kapelweg ter hoogte van Timorweg, met begin (markeringspunt 2)en eind van de stoet (markeringspunt 3)

 Foto 1, begin van de stoet                       Foto 2, eind van de stoet

Kapelweg 108/110

Cilia Loots dreef op de nummers 108 en 110 een privé-Montessorischooltje annex kindertehuis. Hier werden Joodse kinderen opgevangen. Ook waren er wel volwassen Joodse onderduikers. De kinderen speelden gewoon buiten. Dina was als dienstmeisje bij juffrouw Loots in betrekking.

Uit het dagboek van Dina 7 oktober 1943

“Vanmorgen ging alles z’n gewone gang tot half één. Ik had net tafel gedekt toen er enige mannen uit het concentratiekamp langskwamen. Zij waren op weg naar Kamp Amersfoort om daar gevangen gezet te worden. Zij zagen er nogal verhongerd uit en dus vroeg Juffrouw Loots of wij iets voor ze doen konden. Ja, o graag zeiden ze. Ze kwamen binnen en schoven aan mijn gedekte tafel. ‘Neem maar van alles,’ zei Juffrouw Loots, en daar gingen ze, stapels boterhammen verdwenen in hun grage monden. Kaas, jam, en boter vlogen op. Veel koffie inschenken en dat ook nog opdrinken. Toen werden ze gehaald maar wilden veel liever nog wat eten. De Duitsers sommeerden hen mee te gaan. Dan maar stapels mee voor onderweg. O, die vreselijke gezichten! Zo ellendig en akelig, vooral die ogen. En allemaal bleek en zielig. Ze mochten niets vertellen; zeiden alleen dat ze voordat ze gepakt werden nog klappen en schoppen gehad hadden. Toen ze gingen kregen we allemaal een hand en bedankten wel tien keer. (…) Toen hij me een hand gaf kreeg ik tranen in m’n ogen want hij leek beslist op iemand die ik ken al kon ik me niet herinneren op wie. Voor die mannen was de toekomst ook verder niet rooskleurig, want zij moesten van hieruit naar Duitsland. Dus niets geen vrijheid maar gevangenschap bij de vijand.”

Kapelweg ter hoogte van de Javastraat (Markeringspunt 4)

Markeringspunt 5 en Markeringspunt 6

 

De plek waar deze foto is gemaakt is nog duidelijk herkenbaar; de huizen staan er nog net zo. Kennelijk stemden de bewakers in met het nemen van de foto’s; ze zijn niet vanuit een bovenverdieping of vanachter een gordijn genomen. Wij zien op de foto de kop van de colonne. Enkele op de foto’s zichtbare gevangenen zijn in 2010 en 2012 herkend door hun familieleden.

Mijn ouders vertelden veel over de oorlog en de gevangenen die ze zagen lopen. De groepen liepen vaak door de Javastraat vanaf de Kapelweg. Mijn moeder en oma stonden aan de straat en probeerden van de gevangenen die een briefje wilden geven dat aan te pakken. Dat was behoorlijk eng en gevaarlijk vertelde mijn moeder vaak. Ik weet niet wat er mee gebeurd is, daar zwegen ze over. – Mevr. C. van Maanen-Lommers-

Kapelweg ter hoogte van het Vondelplein (markeringspunt 7) 

De locatie van deze is foto goed te herkennen aan het huis rechts op de foto.

Pieter Bothlaan

Wij woonden toen op Pieter Bothlaan nr. 26. Ik herinner me dat ik gevangenen langs zag komen. Wij stonden als jongetjes stiekem achter het gordijn te kijken, iedereen moest van straat. Ik zag allemaal kale koppen. Mijn grootvader werkte bij Hassing (pettenfabriek). Als gevangenen langs kwamen deelden ze – als ze toestemming kregen van de Veldwebel- alpinopetjes uit. Er stonden dozen vol in de gang. Hr. H. van der Vlugt

Regentesselaan (markeringspunt 8) Markeringspunt 8 mezzo Monte

Mezzo Monte. In dit pand was de Ortskommandantur gevestigd, het kantoor van de militaire Wehrmachtscommandant van Amersfoort. Vanuit dit kantoor vond onder andere het vorderen van scholen en woningen ten behoeve van de bezetter plaats. Op het kantoor werkten ook meisjes en vrouwen. Duitse vrouwen droegen een grijs uniform en werden ook wel de grijze muizen genoemd.

Station

Op het station moesten de gevangenen plaatsnemen in de klaarstaande rijtuigen. Het waren houten rijtuigen, met coupés die niet zoals nu onderling verbonden zijn. Iedere coupé had aan elke zijde een eigen portier. Zo’n coupé is standaard geschikt voor 10 reizigers. Maar het is aannemelijk dat er meer gevangenen in werden ondergebracht. Per rijtuig waren er 11 coupés. Dat betekent dat in 1 rijtuig zeker 130 mensen werden vervoerd. De gehele trein zou dan uit zeker 11 rijtuigen hebben bestaan.

Mogelijk werden de gevangenen in dit soort treinstellen vervoerd.

Het was donker toen we bij de trein kwamen, we hadden een personentrein. We zaten erg strak, ze stopten ze boordevol.’ (…) ‘Ongeveer 9 uur ging de trein rijden. Hij was erg lang en reed niet harder dan 30km. Voordat de trein ging rijden deed de soldaat bij ons de deur open en zei; “Deze deur wordt niet gesloten.” Met andere woorden, als je het station afbent, spring eruit. ( Kees van ’t Klaphek, Putten)

Het station is het eindpunt van de tocht op 11 oktober 2017. U kunt het kaarsje achterlaten onder het reclamebord (rechts) voor het station.

Laatste nieuws en blog