|
|
 |
Drie gedenkplaten
in een muur aan de Appelweg, in het centrum van
Amersfoort, markeren de plek waar op 20
maart 1945 tien gevangenen uit Kamp Amersfoort werden
geëxecuteerd. De muur draagt nog steeds de sporen van de
executie.
De tien gevangenen waren verzetsstrijders en maakten deel
uit van een grotere groep, die was betrokken bij een
wapendropping in Lunteren. Zeventien van hen werden naar
Kamp Amersfoort gevoerd en kwamen om het leven. |
Aanslag en Represaille
Op het - dicht bij
het centrum gelegen - gedeelte van de Appelweg, zijn op
20 maart 1945, tien gevangenen uit Kamp Amersfoort
geëxecuteerd.
Drie dagen voor de
executie fietsten H. Vermeulen en D. Lutke-Schipholt -
beiden politieagenten - door de Westerstraat, welke
uitkomt op de Appelweg. Zij werkten bij de politieke
dienst van de Politie in Amersfoort.
Lutke-Schipholt
werd in de Westerstraat beschoten, en raakte hierdoor
levensgevaarlijk gewond.
De twee verzetsmannen die deze actie ondernamen, waren
dezelfde personen die verantwoordelijk waren voor de
aanslag op het seinhuis nabij de BW-Laan. De aanslag op
agent Lutke Schipholt was duidelijk een politieke daad.
Lutke Schipholt was nauw betrokken bij minder fraaie
acties. Een uiterst dubieus figuur, en Jodenhater.
De zwaargewonde Lutke-Schipholt werd de Ambachtsschool
op de Leusderweg binnengebracht in afwachting van een
ambulance. Later die dag - hij was inmiddels per
ambulance naar het Lichtenberg ziekenhuis vervoerd - is
hij overleden aan zijn verwonding.
Drie dagen na de aanslag - op 20 maart 1945 - werden uit
Kamp Amersfoort tien gevangenen overgebracht naar de
Appelweg aan de achterzijde van de Juliana van
Stolbergkazerne. Daar - bij de muur achter het huis van
Dr. Brester (Utrechtseweg) - werden zij zonder pardon
neergeschoten.
De kogelinslagen in de muur zijn tot op de dag van
vandaag de stille getuigen van deze moord.
Monument
Op 4 mei 1946 werd een monument onthuld, ter vervanging van het witte kruis dat tot die tijd de plek markeerde.
Het nieuwe monument
bestaat uit drie elementen van steen,
waarop een krans in reliëf, en de namen van de tien
mannen:
 G. Boonzaijer, Lunteren
L. van Elst, Ede
P.R. de Geest, Arnhem
D. van Gestel, Ede
J. Kelderman, Ede
M.H. Lugthart, Ede
J. Mekking, Ede
F. Rombout, Ede
B. Veenendaal, Ede
E. Veenendaal, Ede
Het gedeelte van de muur is officieel overgedragen aan de Gemeente Amersfoort.
Achtergrond
De gefusilleerde
mannen waren verzetsstrijders die deel uitmaakten van een grotere groep. 17 van hen belandden in Kamp Amersfoort.
De tien personen die zijn vermeld op het monument aan de Appelweg maakten deel uit van een
groep van 17 verzetsmensen, die kort voor 20 maart 1945 naar Kamp Amersfoort waren overgebracht. Zij waren gearresteerd tijdens
en
kort na een wapendropping op de "Keuenklep" aan de Immenweg in Lunteren op 8 maart 1945.
De wapendropping in de nacht van 8 op 9 maart 1945 was
de tweede dropping in één week tijd. Een groep van ongeveer 45
leden van de BS
(Binnenlandse Strijdkrachten), van de verzetsgroepen uit Lunteren, Bennekom, Maanderbuurt, Ede dorp en 5 mannen van de groep
De Vries
(ook wel de groep Van Spankeren genoemd), waren betrokken bij de dropping.
De drukte rond het droppingterrein was twee
landwachters opgevallen. Zij meldden dit bij de SD die
hen doorverwees naar de Ortskommandant. Deze nam hun verhaal zeer serieus. SD'ers,
landwachters en Duitse militairen werden ingeschakeld om
polshoogte te nemen. Al snel werden arrestaties
verricht. Meer dan de helft van de BS'ers kon ontkomen.
De rest van de groep werd opgepakt en verhoord. De
18-jarige Paul, zoon van Piet Rombout, werd als enige vrijgelaten.
Na hardhandige verhoren werden de zeventien nog aanwezige
arrestanten,
verspreid over enkele dagen, naar Kamp Amersfoort
overgebracht.
De gewonde verzetsstrijder Piet Rombout was het eerste slachtoffer in
dit drama. Hij overleed op 18 april 1945 in de bunker
van Kamp
Amersfoort. De exacte doodsoorzaak is niet bekend *.
* Piet Rombout had twee schotwonden, opgelopen bij een
vluchtpoging na zijn arrestatie. Hij werd ernstig
mishandeld tijdens de verhoren en medische hulp werd hem
onthouden. Daaraan dient te worden toegevoegd dat zijn
ondervragers hem een zeker doodvonnis in het
vooruitzicht hadden gesteld.
Op 20 maart 1945 werden de tien hierboven genoemde
mannen in Amersfoort gefusilleerd als represaille voor de aanslag op Lutke-Schipholt.
Op dezelfde dag werden in Loosdrecht, eveneens als represaille voor
een aanslag tien personen gefusilleerd.
Onder de
slachtoffers bevonden zich de zes verzetstrijders uit de groep van 17 en vier anderen
(waarschijnlijk ook afkomstig uit Kamp Amersfoort).
Hun namen zijn vermeld op het monument aan de Nieuw-Loosdrechtsedijk in Loosdrecht (Wijdemeren), dat
in 1946 werd onthuld. Eén naam werd om nog onbekende reden van het monument verwijderd.
De namen van de tien slachtoffers zijn:
Rijk Tigelaar, 32 jaar, uit Ede
Cornelis Verduijn, 37 jaar, uit Ede
Folkert G. Roosjen, 32 jaar, uit Ede
Cornelis Garritsen, 23 jaar, uit Ede
Hielke van Vliet, 27 jaar, uit Bennekom
Peter Roseboom, 25 jaar, uit Bennekom
Cornelis Anthonius van Rijn, 28 jaar
Gerhard ten Have, 50 jaar
Sijbrandus
P.G.J. van Angeren, 25 jaar
- (Nog onbekend)
Uiteindelijk heeft de mislukte dropping aan 17 mensen het leven gekost.
Bron (en dankzegging aan):
De heer H. Wagensveld, die zijn artikel ter beschikking stelde voor bovenstaande tekst.
|
|
|
|
Eerste Herdenking 1946
Op 20 maart 1946 werd op initiatief van de Oranjevereniging Bergkwartier een herdenkingsbijeenkomst gehouden.
Woensdagochtend, 20
maart om 07:30 uur verzamelden belangstellenden zich bij
de plaats waar een jaar eerder de executie van de tien
mannen had plaatsgevonden. Onder de aanwezigen bevonden
zich de nabestaanden van de slachtoffers, oud-burgemeester Mr. J.C. Graaf van Randwijck,
garnizoenscommandant majoor J. Termaten, vertegenwoordigers van oud-ollegale
werkers en vertegenwoordigers van het bestuur van de
Oranjevereniging. De heer A. van Eyk bracht het gedicht "De achttien dooden"
ten gehore. Het Amersfoorts Mannenkoor leverde een
muzikale bijdrage. Tijdens de herdenking werden diverse
kransen gelegd. Loco-burgemeester B. Noorderwier legde
namens het gemeentebestuur een krans.
Artikelen 1946
Uit de media betreffende de eerste herdenking bij de Appelweg in 1946.
Trouw, 11-03-1946:
Executie-Herdenking
Amersfoortsche Courant, 19-03-1946:
Herdenking aan den Appelweg
Amersfoortsche Courant, 20-03-1946:
20 Maart 1945
Amersfoortsche Courant, 20-03-1946:
Executie-herdenking aan den Appelweg
Trouw, 20-03-1946:
Herdenking van gefusilleerden
|
|
|
|
