Geschiedenis
Aanmelden nieuwsbrief
Tijdbalk
zoeken

De grensbeuk
GrensbeukDe restanten van deze - ongeveer 200 jaar oude - beuk zijn nauw verbonden met Kamp Amersfoort. De ooit zo imposante beuk op de grens van de gemeenten Amersfoort en Leusden was deelgenoot van wat zich hier heeft afgespeeld. In 1993 werden de takken van de ernstig zieke boom gezaagd om de stam als gedenkteken te behouden. Bijna zeven jaar later werd de boom door een vrachtauto omver gereden. Sindsdien ligt de boom in de berm van de weg.
 
De boom
Langs deze beuk, op de grens van het grondgebied van Amersfoort en Leusden, passeerden in de jaren '41 - '45, meer dan 35.000 gevangenen. De grensbeuk heeft weinig met de markering van gemeentegrenzen van Amersfoort en Leusden te maken. De gemeente Leusden strekte zich vroeger veel verder richting de Amersfoortse binnenstad uit. In 1917 werd een grenscorrectie aangebracht en kwam de gemeentegrens bij de grensbeuk te liggen. Een inventarisatie van deze grensbeuk, in 1984 door de Bomenstichting, leverde een vermelding in het nationale bomenboek op. De boom werd toen op een ouderdom van 200 jaar geschat. De hoogte was 20 meter, de omvang van de stam 6 meter.
 
In 1993 werd geconstateerd dat de boom ernstig ziek en aangetast was. De boom was niet meer te redden. De boom werd door het Landgoed Den Treek Henschoten voor het symbolische bedrag van één gulden verkocht aan de gemeenten Amersfoort en Leusden. Eind augustus 1993 werd de kapvergunning door de gemeente Leusden verleend en op 3 december 1993 werden de takken van de boom gehaald. Dit was om te voorkomen de de boom onder zijn eigen gewicht zou bezwijken.
 
Het gedicht
Lange tijd werd ten onrechte aangenomen dat oud kampgevangene Pieter Ista het gedicht op de stam van de beuk schreef, totdat Wim Franken zich als de auteur bekend maakte. In nieuwsbrief nr. 24 van januari 2008, werd Wim Franken als de maker van het gedicht geïntroduceerd.
Ik,
stronk van de plant
die het hoorde en zag
en niet vergeet,
houd even stand
tot de laatste dag
van het oude geslacht
dat nog weet.
Hier,
hier op de kant
tussen beeld en dier,
houd ik wacht.
De heer Wim Franken woonde tot 1999 in Amersfoort, was er tot 1983 docent aan de muziekschool en componeerde veel stukken die in Amersfoort werden uitgevoerd. Ook onderhield hij als beiaardier nauw banden met de Amersfoortse Beiaardschool. In 1992 werd hem de Amersfoortse Stadspenning uitgereikt voor zijn verdiensten op cultureel terrein.
Grensbeuk
De boom is omgevallen!
25 Oktober 2000 hield de beuk het voor gezien. Eerder dan Wim Franken in zijn gedicht bedoelde sneuvelde de gekortwiekte boom.Een vrachtwagen nam de bocht te ruim en raakte de takken van de beuk, waarop deze omviel. De brandweer kwam eraan te pas om het verkeer om de omgevallen boom te leiden. Het voorval haalde zelfs de voorpagina van de Amersfoortse Courant. De Gemeente Amersfoort en Leusden gingen zich beraden, want dat er iets moest gebeuren stond vast. De boom mocht niet ongemerkt verdwijnen.
Oorlogsgraf
Vlak achter de oude grensbeuk heeft in april 1945 een verzetsman zijn oorlogsgraf gekregen. Op 19 maart 1945 peilden de Duitsers in een transformatorstation te Kockengen (west-Utrecht) een marconist die bezig was met seinen. Ze vielen daar binnen om hem te arresteren, waarop de geheim agent om aan arrestatie te ontkomen zich vastgreep aan de belendende hoogspanningsstaven. Hij dacht dood te slaan, maar dat gebeurde niet. Door de klap werd hij los- en teruggeslagen, maar hij had zijn armen ernstig verbrand. Zijn onderarmen waren zelfs verkoold. Deze geheim agent was Joop Swaanswijk. Hij werd gearresteerd en naar de SD te Utrecht gebracht, waar gezien zijn toestand martelen geen zin meer had…

Op 20 maart 1945 werd hij per bestelauto naar Kamp Amersfoort gebracht, waar hij in de bunkercellen werd gesmeten. Daar bleef hij zes dagen zonder eten, drinken of enige medische verzorging liggen. Toen op de 6e dag commandant Berg een inspectieronde deed en de bunkercellen bezocht, informeerde hij waar toch de ondraaglijke stank vandaan kwam. Toen hem werd verteld van de gevangene die deels in staat van ontbinding verkeerde, commandeerde hij “Verarbeiten!”. Opruimen dus. De kampbeulen Westerveld, Van der Neut en Kotälla namen de klus voor hun rekening. Ze groeven een kuil enkele meters achter de grensbeuk. Nadat op 25 maart 1945 de laatste werkcommando’s binnen waren, werd Swaanswijk op een houten brancard gelegd en naar zijn graf gedragen waar hij zo in werd gekieperd.
Op 22 juli 1945 werd Swaanswijk opgegraven. De arts van het Zwitserse Rode Kruis die bij de opgraving assisteerde kon geen kogelwonden of andere directe doodsoorzaken vinden. Kampbeul Westerveld bekende bij verhoren tenslotte. Omdat geen van de Kamp-SS'ers bewapend was besloten zij hun slachtoffer maar gewoon te begraven.

Joseph Hendricus Swaanswijk, was adjunct commies bij de PTT, werkzaam als marconist voor de RVV (Raad van Verzet), werd geboren te Haarlem op 16-01-1920. De Oorlogsgravenstichting noemt 03-04-1945 als overlijdensdatum. Zijn uiteindelijke rustplaats werd het Ereveld Loenen.


Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort
Loes van Overeemlaan 19, 3832 RZ Leusden
Telefoon: 033 461 31 29, E-mail: info@kampamersfoort.nl
concept: advies in cummunicatie | realisatie: magiqsoft - smart software solutions